Open main menu

ምርጥ ፅሑፎች በዚህ ዊኪ ላይ በዋናው ገጽ ላይ የሚታዩ መጣጥፎች ናቸው።

በመጀመርያ እንደ ትንሽነታችን መጠን ምርጥ ጽሑፎች የተመረጡ ያለ ቅጥ ሲሆን አሁን ግን በውክፔዲያ:ምርጥ ጽሑፎች/ዕጩዎች ላይ ሊታጩ ይቻላል።

The 'featured articles' on this wikipedia are the articles that have appeared on the main page in the space entitled «ምርጥ ፅሑፎች». Nominations for future featured articles may be made at ውክፔዲያ:ምርጥ ጽሑፎች/ዕጩዎች.

እስካሁን ድረስ 6 ምርጥ ጽሑፎች ኖረዋል። እነርሱም፦

1. ሐምሌ 29 ቀን እስከ ነሐሴ 7 ቀን 1997 (August 5 to 13, 2005) - ዋዝንቢት
2. ነሐሴ 7 ቀን 1997 እስከ ኅዳር 16 ቀን 1998 (August 13 to November 25, 2005) - ብርቱካን (ፍሬ)
3. ኅዳር 12 ቀን እስከ ሚያዝያ 16 ቀን 1998 (November 21, 2005 to April 24, 2006) - ሜሪላንድ
4. ሚያዝያ 16 ቀን እስከ ነሐሴ 12 ቀን 1998 (April 24 to August 18, 2006) - ፀሐይ
5 ነሐሴ 12 1998 እስከ ኅዳር 17 ቀን 2000 (August 18, 2006 to November 27, 2007) - ጉግል
6 ኅዳር 17 ቀን 2000 እስከ መጋቢት 19 ቀን 2002 (November 27, 2007 to March 28, 2010) - ሱሳ
7 መጋቢት 19 ቀን 2002 እስከ ... (March 28, 2010 to ...) - መሬት

ያሁኑ ምርጥ ጽሑፍEdit



የሾላ ዛፍ

በለስ (ሮማይስጥFicus) ቅጠሉ ሰፋፊ፣ ነጭ ፈሳሽ ያለው፣ ፍሬው የሚበላ የእፅዋት አስተኔ ነው። ፍሬውም ደግሞ በለስ ወይም ዕጸ በለስ ይባላል። በበለሱ ቤተሠብ ውስጥ ብዙ ልዩ ልዩ የዛፍ አይነቶች አሉ፤ ከነዚህም ውስጥ፦

  • ተራ በለስ F. carica ከጥንት ጀምሮ ስለ ፍሬው በእርሻ ወይም በጓሮ ተተክሏል። ፍሬውም ለጤንነት እጅግ መልካም ነው።
  • የቆላ በለስ F. palmata
  • ሾላ F sycomorus -
  • ዋርካ (ወይም ወርካ) F. vasta - በብዙ ቅርንጫፎች በጣም ትልቅ የሆነ የበለስ አይነት ነው። ፍሬው ከሾላ ፍሬ ያንሳል። ይህ ፍሬ ከበሰለና ከደረቀ በኋላ ይበላል።
  • የጎማ ዛፍ F. elastica
  • የቊልቋል በለስ (Opuntia) እውነተኛ በለስ ሳይሆን እንዲያውም ቊልቋል ነው። ሆኖም ፍሬውን ስለሚመስል ብዙ ጊዜ ይህም ተክል 'በለስ' ይባላል።

የበለስ 'ፍሬ' በዕውኑ ወደ ውስጥ ያበበ አበባ ነው። ይህ ክስተት ለሥነ ሕይወት ጥናት በጣም የሚያስገርም ድንቅ ነው። እነኚህ አበቦች የወንዴ ዘር የሚያገኙበት ዘዴ በልዩ ብናኝ አርካቢ ጥቃቅን ተርብ አማካኝነት ነው። ይህች የበለስ ተርብ ወደ ፍሬው ውስጥ ገብታ በመኖር እንቁላሏን በዚያ ትጥላለች። አለበለዚያ አብዛኞቹ በለስ አይነቶች ብናኝ ዘርን ሊያገኙ አይችሉም። ተርቢቱ ዕንቁላሏን ጥላ በበለሱ ውስጥ ከሞተች በኋላ፣ በፍሬው ያለው ኤንዛይም በድኑን ፈጽሞ ይበላል። የዛፉ ጾታ አንስት ከሆነ፣ የተርቢቱ እንቁላል አይፈለፈለም፣ ፍሬውም በሰው ይበላል። የዛፉ ጾታ ግን ፍናፍንት ሲሆን፣ ዕንቁላሎቿ ይፈለፈላሉ፤ ፍሬው ለፍየል ሊሰጥ ይችላል እንጂ በሰዎች አይበላም። ተርቦች ከፍናፍንት ዛፍ ተወልደው ሴት ተርቦቹ የሴት ዛፍ እንዲያገኙ ገበሬው የፍናፍንት ዛፍ ቅጠል ከአንስት ዛፍ ቅርንጫፍ ይሰቅላል። አንዳንድ የበለስ አይነት ያለ ተርብ ያፈራል፤ ነገር ግን የነዚህ ፍሬዎች መካን ይሆናሉ። ዳሩ ግን በለሶች በእፃዊ ተዋልዶ ለማብዛት በተለይ ስለሚመቹ፣ ይህ ዘዴ የተለመደና ፈጣን የመራቦ ዘዴ ነው።

እስልምና፣ በሕንዱ፣ በቡድሂስትና በጃይን እምነቶች፣ በለሶች የተቀደሱ ዛፎች ሆነው ይቆጠራሉ። በክርስትናም በአይሁድም በኩል በለስ ወይም ሾላ በብሉይ ኪዳን ብዙ ጊዜ ይጠቀሳል። ለምሳሌ በአንዳንድ ሥፍራ በትንቢት፣ በእግዚአብሔር መንግሥት ሰው ሁሉ በራሱ ወይንና በለስ ሥር እንደሚቀመጥ ይላል። በተጨማሪ በኦሪት ዘፍጥረት 3፡7 ዘንድ አዳምሕይዋን ከበለስ ቅጠል ልብስ ሠሩላቸው። ከዚህ የተነሣ በተለይ በተዋሕዶ ቤ.ክ. የበለስ ፍሬ ወይም እፀ-በለስ እግዚአብሔር እንዳትበሉት ብሎ ያዘዛቸው ፍሬ መሆኑን በመገመት ይታመናል። ሆኖም በሌላ አስተሳስብ የተከለከለው ፍሬ መታወቂያ ወይን ወይም ቱፋህ ነበር። መታወቂያው በመጽሐፉ እርግጠኛ ስላልሆነ፣ በእርግጥ በለስ ማለቱ ነበር ልንል አንችልም። በአዲስ ኪዳን ውስጥ ደግሞ በለስ በክርስቶስ ምሳሌዎች ብዙ ጊዜ ይጠቀሳል፤ በማርቆስ ወንጌል ምዕራፍ 11 መሠረት ኢየሱስም አንዲቱን በለስ ረግሞ ነበር።



ያለፉት ምርጥ ጽሑፎችEdit

ኅዳር 17 ቀን 2000 እስከ መጋቢት 19 ቀን 2002Edit

(November 27, 2007 to March 28, 2010)

 
በሱሳ ላይ የአስናፈር ግፈኛ ዘመቻ በ655 ክ.በ. ይታያል።
"ሱሳ (ፋርስኛشوش /ሹሽ/፤ ዕብራይስጥשושן /ሹሻን/፤ ጥንታዊ ግሪክΣέλεύχεια /ሰለውከያ/፤ ሮማይስጥSeleucia ad Eulaeum /ሰለውኪያ አድ ኤውላዩም/) በኢራን32°18922′ ሰሜን ኬክሮስ እና 48°25778′ ምሥራቅ ኬንትሮስ የሚገኝ እጅግ ጥንታዊ ከተማ ነው።... ሱሳ በድሮ ጊዜ የኤላም መንግሥት ዋና ከተማ ነበረ። በዓለሙ ከሁሉ ጥንታዊ ከተሞች አንድ ነው። በኤላምኛ ከተማው ሹሻን ተባለ። በሱመርኛ መዝገቦች ይታወቃል።"

ነሐሴ 12 ቀን 1998 እስከ ኅዳር 17 ቀን 2000Edit

(August 18, 2006 to November 27, 2007)

 
የጉግል ዓርማ
"ጉግል (Google) በ1998 እ.ኤ.አ. የግለሰብ ድርጅት ሆኖ ነው የጀመረው። የጉግል ፍለጋ ዌብሳይትን የሰራው እና የሚያስተዳድረው ይሄው ድርጅት ነው። የጉግል ዓላማ የዓለምን መረጃ ለማሰናዳት ፣ ለማቅረብና ጠቃሚ ማድረግ ነው።"

ሚያዝያ 16 ቀን እስከ ነሐሴ 12 ቀን 1998Edit

(24 April 2006 - 18 August 2006)

 
ጀምበር ከልዩ ቴሌስኮፕ እንደሚታይ
"ፀሐይ በኛ ፈለኮች ጣቢያ መኻል ያለው ኮከብ ነው። ምድር በዟሪ ክበቧ በፀሐይ ምኋር ዙሪያ ዘወትር ትዞራለች። ሌሎቹም ፈለኮች፣ "ጂራታም ከዋክብት"፣ ታላላቅ ድንጋዮችና ያቧራ ደመኖች ሁሉ እንዲሁም ይዞራሉ..."



ኅዳር 12 ቀን እስከ ሚያዝያ 16 ቀን 1998Edit

(21 November 2005 - April 24 2006)

 
የሜሪላንድ ባንዲራ
"ሜሪላንድ (Maryland) በአሜሪካ የምትገኝ ስቴት ስትሆን ምዕጻረ ቃሏ MD ወይም Md. ነው። ሜሪላንድ ከአሜሪካ አስራሶስት ጥንታዊ ስቴቶች አንዷ ናት። ከሜሪላንድ ጋር የሚገናኙ..."



ነሐሴ 7 ቀን 1997 እስከ ኅዳር 16 ቀን 1998Edit

(13 August - 25 November 2005)

 
ብርቱካን በቅርጫት።
"ብርቱካን (ወይም ኦሬንጅ) ማለት የዛፍ አይነትም ሆነ በተለይ የዚሁ ዛፍ ፍሬ ማለት ነው። የሌሎች አትክልት ክልስ ሆኖ ከጥንት እንደ ለማ ይታሥባል። እርዝማኔው እስከ 10 ሜትር ድረስ ቢደርስም ዛፉ ትንሽ ይባላል፤ ቡቃያው እሾህ አለበትና..."



ሐምሌ 29 ቀን እስከ ነሐሴ 7 ቀን 1997Edit

(5 August - 13 August 2005)

 
የሜዳ ዋዝንቢት
"ዋዝንቢትትኋን አይነት ነው። የፌንጦና የአንበጣ ዘመድ ነው። ሁለንተናው ትንሽ ለጥ ይላል፤ የረዘሙ አንቴኖችም አሉት። የሚታወቀው በተለይ ስለ ድምጹ ይሆናል..."